18/01/2020

عیراق بەیەکەوە لکێنراوە و یان پینە کراوە؟

هێمن برادۆستی

برادۆست میدیا ـ ووتار

دوای جە نگی یە کە می جیهانی کۆمە ڵێک گۆرانکاری زۆر گە ورە رویدا لە وانە هەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆڕیەتی عوسمانی و دروست بوونی چە ند کیانێکی سیاسی لە ژیر دەستی ئیستعماری بە ریتانیا ، فەرەنسا، یە کێتی سۆڤیەت .

هە رلە سە رو بە ندی جە نگدا ریکە وتنی سایکس بیکۆ ئیمزا کرا لە نێوان هێزە دا گیرکە رە کانی یە کێتی سۆڤیەت ،بە ریتانیا ،فەرەنسا بەمە بە ستی دابەشکردنی خاکی ئیمپراتۆری عوسمانی لە و نێوەندە دا کوردستانی گە ورە دابە ش کرا دوای ئە وە ی دە وڵە تی کە مالیستی تورکیا دا مە زرا بە شێکی خرایە پاڵ و لە کوردستای گە ورە دا برێنرا بە شێکی تر بۆ دە وڵەتی سوریا و بە شە کە ی تریش بریار بوو دە وڵەتی کوردستانی لێ درووست بکرێت بە ڵا م دواتر دەوڵەتی عیراقی دروست کراو لە ویلایەتی بە سرە و بە غدا و ویلایەتی موسڵیشی خرایە پاڵ ..

سەرەتای کیشمەکیش و بە رییە کە وتنە کان دوبارە دە ستی پێ کردە وە چونکە پاشایە کیان بۆ عیراق دانا کە خە ڵکی هیچێک لە م ویلایەتانە نە بوو وە کورد رازی نە بوو بە و با رودۆخە تازە یە .

چە ندین شۆرش و ڕاپە رین کران لە عیراق بە تایبەت لە لایە ن نەتەوە ی کورد ، لە سالی 1958دە وڵەتی پاشایەتی روخا و دە وڵەتی کۆماری بە سەرکردایەتی عەبدولکریم قاسم دروست کرا بە پاڵپشتی و پشتیوانی کورد و سە رکردایەتی ئە وکاتە ی شۆرش ، ئە و بارودۆخە زۆری نە خایەند چونکە ڕیکەوتنەکەی نێوانیان لەسەر بنەمای متمانە نە بون بە یە کتری مۆرکرابوو دوای گۆرینی چە ند سە رۆکێک و شڵە ژان و ئاڵۆزبوونی بارودۆخی کۆماری عیراق لە 1970ڕیکەوتنێکی تر لە نێوان کورد و دە وڵەتی عیراق بە سترا بەمەش عیراق جۆرێک لەسەقامگیری بە خۆیە وە بینی دوبارە شە رو ئاژاوە دەستی پێکرد بە هۆی نە مان و لە نێوچوونی ریکەوتنە کە ،لە 1980عیراق چووە نێو جەنگێکی درێژ خایە ن لە گەڵ ئیران و دواتر جە نگ لە گە ڵ کوەیت ،ئە مەش وای کردسەرکردایەتی کورد خۆیان ڕیک بخەنەوە ڕاپەرین دەستی پێکرد دواتر بەبریاری نەتەوە یەکگرتووەکان هێلی 36بە هێلی جیاکراوە لە نێوان هەرێمی کوردستانی باشوور و عیراق دیاریکرا ، سە رە تایەکی نوێ بۆ کیشمەکێشی نوێ ، چونکە کومە ڵێک ناوچە و نیوەی خاکی باشووری لە یەکتری دابری تا 2003روخانی دەوڵەتی عیراق و نەمانی دە سەڵاتی سوونە .

چونکە هە ر لە دامە زراندنی عیراق تا روخانی نزیکەی سەدەیە ک لەحوکمرانی سونە دەسەڵاتداربوو.

لێرە بەدواوە راستەخۆ دەوڵەتە زلهێزەکان هاتنە ناو عێراق .
سە رەتای بەرییە ک کەوتنە کان لە گەڵ سونە بوو چونکە ئە وبارودۆخەتازەیە رازی نە بوون دەسەڵاتیان لاوازبوو ، بە رییەک کەوتن دروست بوو لە نێوان هاوپەیمانان وسونە لە ژێر ناوی جیاجیا.

شیعە لە عێڕاق بووە باڵادەست و دەسەڵاتیان زیادی کرد ئە مەش لە بەرژەوەندی ئێران و لە دژی هاوپەیمانان بوو تا شەری داعش و ئێران و هێزێکی میلیشای شیعە ی بە تە واوی چەک و جبە خانەی سەربازی و یارمەتی لۆجستی و فتوای مەرجەعیەت دامەزراند ،
ئامانج لە م هێزە لە رواڵەتدا بۆروبەرووبوونەوەی ڕیکخراوی تیرۆریستی داعش بوو بە ڵام لە ناوە ڕۆک بۆئامانجێکی تر بوو ئە ویش روبەروبونەوەی بەرژەوەندییەکانی ئە مریکاو هاوپەیمانانی..
بۆیەکەم جار لە دوای نزیکەی سەدەییەک لە حوکمرانی بە فشاری خۆپیشاندان و نارە زای هاوڵاتیان حوکمەتی عیراق دەستی لەکارکیشایەوە بەردەوامی خۆپیشاندانە کان وای کرد کەهەرییەک لە ئێران و ئە مریکا یەکتری تۆمەتبار بکەن بە پشتیوانی و هاندانی خۆپیشاندانەکان ، ئێران دە یەوێ لە ڕێگای میلیشیا شیعەکان دە سەڵات بە سەر تەوای عیراق دابگرێت بەمەش بەرژەوەندییەکانی
ئە مریکا دە کەونە مەترسی .
هۆکاری گرنگی عیراق بۆ هە ردولا ی ئێران و
ئە مریکا.
بونی سەرچاوە ی وزەی بە تایبەت نە فت، گرنگی هە ڵکەوتەی جوگرافیای عیراق کە کۆنتڕۆلی عیراق ڕیگە خۆشکەرە بۆ دروست کردنی هیلالی شیعی لە لاییەن ئیران. هەروەها بۆ ئە مریکا دە بێتە دواین ناوچە بۆ ڕیگریکردن لە پاوان خوازی روسیا و خستنە مەترسی بەرژەوەندییەکانی.

بارودۆخی عیراق لە دوای ئە م خۆپیشاندان و ئاڵۆزییانە ی دوای دەچێتە ناو بارودۆخێکی نەخوازراو کە ڕە نگە ببێتە هۆی شە ری ناوخۆی و لە داهاتوو ببێتە هۆی و دروست بوونی چەندهەرێمێک لەعێراق . شەری بە وەکالەتی ئێران و لە لاییەن میلیشیا شیعە کان و کە رەنگە کشانەوە ی ئە مریکا بۆ کوردستان و عیراق بچێتە قۆناغێکی خراپ و بە تایبەت دوای هە مواری یاسای هەڵبژاردنەکان گۆرینی شێوازو بچوک کردنەوەی بازنەی هەڵبژاردن ئە وە ندەی تر کێشە کان زیاتر ئە کات .

لە چاخە کۆنە کان پنی دۆزەکان ئە و کە ل و پەلانەیان پنی دە کردە وە کە رۆژانە لە لایەن مرۆڤ بە کاردەهاتن و بە ڵام تە مەنیان کورت بوو هە ربۆیە دە وڵەتێکی پنی کراو بە زۆر لکێنراو هەرگیز سەرناگرێت هە ڵئە وە شێتە وە .

كۆمێنتی خۆت جێبێلە

هەواڵی تر

ئازادی ڕادەربڕین

یەکێک لە هۆکارەکانی فراوانبوونی ئازادی ڕادەربڕیـن بریتی بوو لە شۆڕشی تەکنەلۆژیاو زانیاری ل…