19/11/2019

دیدێک لـە بارەی پڕۆژە یاسای هەڵبژاردن و هەمووار کردنەوەی دەستورەوە

بەختیار مەحمود

برادۆست میدیا

دوو پرسی گرنگ لـە پاڵ نیگەرانییەکانی هاوڵاتیانی عێراق دژی گەندەڵی وبەڕێوەچوونی سیستەمی سیاسی و حکومڕانی لە شەقامی عێراقی سەری هەڵداوە، ئەوانیش گۆڕینی یاسای هەڵبژاردنەکان و هەمووارکردنەوەی دەستورە.

پڕۆژەیاسای هەڵبژاردنەکان کـە لایەن سەرۆکایەتی کۆمارەوە ئامادە کراوە لەسەر بنەمـای چاکسازی لە سیستەمی هەڵبژاردنەکان وگێڕانـەوەی متمانە بۆ شەقامی عێراقی ، بـــۆ ئەوەی هاوڵاتیان لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی دیموکراسی دڵنیاکـــەرەوەوە بەشداری هەڵبژاردن بکەن و بە دەنگی خۆیان چارە نووس و داهاتووی خـــۆیان دیاری بکەن، نەک بـەو یاسایەی کــە هۆکارە بــۆ دابەش کردنی پشک پشکێنەی حزبی و قۆرغ کردن و بەڕێوەچوونی
پڕۆسەی هەڵبژاردن کە ئێستا بۆتە هـۆی بێ متمانـەی هـاوڵاتیان و بەشداری نـەکردنی خەڵک بـــەو ڕێژەیە لە هەڵبژاردنەکانـدا لە ژێر ناوی کۆمیسۆنی سەر بەخـۆی هەڵبژاردنــەکان ئــەنجام دراوە ، ئــامارە زانراوەکان مەترسی گەورە دەخەنە ڕوو، مەعلومیشە کە‌ وەک جیهەتێکی سەربەخۆ ئەم دامەزراوەیە نەیتوانیوە سەرپەرشتی ئەو پڕۆسە گرنگە بکات لە ڕابردوودا، لێکەوتەکانیشی بە سلبی بەسەر تەواوی سیستەمی حکومڕانیدا شکاوەتەوە.

ئەگەر سەرنجێك لە ڕێژەی بەشداری هەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی عێراق بدەین، بەشداریكردنی هاووڵاتیان لە پڕۆسەی هەڵبژاردنەکان نزمە و لە سەرتاسەری عێراق ڕێژەی بەشداری لە کۆتا هەڵبژاردنی ساڵی(۲۰۱۸) لــــە ٤٤.٥٢% بووە نەگەیشتووەتە نیوەی ژمارەی دەنگدەران، بە شێوەێك لە عێراق ٢٤ ملیۆن هاووڵاتی مافی دەنگدانی هەبووە نــزیکەی ۱۰ ملیۆن هاووڵاتی دەنگی داوە.

ڕێژەی بەشداریكردن بەشێوەیەكەلە دوایی ڕووخانی ڕژێمی
بەعسەوە لە عێراق ، بۆ یەكەم جارە كە بەشداری هاووڵاتیان لە دەنگدان ئەوەندە نزم بێت ، ئەمە لە كاتێكدایە لە دوای
سـاڵی ٢٠٠٣ وە سێ هەڵبژاردنی پەرلەمانی تر ئەنجامدراون،
ئەنجامەكان بەم شێوەیە بوون:

ساڵی ٢٠١٠ ڕێژەی بەشداری هاووڵاتیان لە دەنگدان ٦٠% بووە.
ساڵی ٢٠١٤ ڕێژەی بەشداری هاوڵاتیان لەدەنگدان ٦٢.٤%بووە.
بەرزترین ڕێژەی بەشداری هاووڵاتیان لە دەنگدان ساڵی ٢٠٠٥
بووە كە ڕێژەكە ٧٩.٦% بووە.

ئـــامارەکان ئەوەمان بۆ دەردەخەن کە ساڵ بەساڵ ڕێژەیی
بەشداری ڕوو لە کەمییەو هاوڵاتیان بەشداری لە پڕۆسەی
هەڵبژاردندا ناکەن.

پڕۆژە یاسای هەڵبژاردنەکان کە لایەن سەرۆکایەتی کۆمارەوە
ئامــــــادە کراوە چەند ڕەهەندێکی گرنگی لــــە خۆ گرتووە لـــە پێناو دووبارە گێڕانەوەی متمانە بۆ گــــەلی عێراق تا
بەشداری هەڵبژاردن بکەن ، گرنگترین خـــاڵەکانی ئەو پڕۆژە
یاسایە :
۱-دروست کردنی کۆمیسۆنی هەڵبژردن لــــەسەر بنەمایی
کەفائەت و توانا و پسپۆڕی دەبێت کە پێک دێت لە حەوت
دادوەر ، دوور لە پشک پشکێنەی حربی و تایفی.

۲- کەمکردنەوەی تەمەنی خــۆ کاندیدکردن لــــە(۳۰) ساڵەوە
بۆ(۲٥)ساڵ ئەمەش دەرفەتی هاتنە پێشەوە بۆ گەنجان زیاتر
دەڕەخسێنێت.

سەبارەت بە دەستور و هەمووار کردنەوەی

دیارە دەستوری عێراق بە ڕەزامەندی و ڕازی بوونی تەواوی پێکهاتەکانی عێراق لـەکاتی خۆیدا داڕێژراوە ، ئێستا لایەنە کانی عێراق بـــە گشتی داوای هەمووار کــــردنەوەی دەکەن ،
سەرۆک کــــۆماریش وەک پارێزەری دەستوری عێراق ئــــەو
بابەتەی وەک قەزێیەکی نشتیمانی وەرگرتووە.

کورد بۆ ترسی لە هەموار کردنەوەی دەستور هەیە؟

بەشێک لــەو لایەنانەی کــــە بەشدار بوون لــــە نوسینەوەی دەستوردا ، ئێستا پێیان وایـــە هەموار کردنەوەی دەستور
مەترسی لەسەرمافە دەستورییەکانی کورد درووست دەکات،
بەڵام ئەم ڕووئیایە تەواو سیاسییە نەک خەمی نەتەوەیی ،
چونکەلەمادەی ۱٤۲ دەستوری عێراقدا بەڕوونی ئاماژە بەوە دراوە کە بە بێ کورد ناتوانرێ دەستور هەمـوار بکرێتەوە ، کورد گەورەترین مافی دەستوری بە دەستەوەیە بەتایبە لە بڕگەی٤ لە مادەی ۱٤۲دا ئەو مافە سەرەکییانەی کــــە لــــە دەستوردا چەسپێنراون بێ ڕەزامــەندی لایـــــەنی کوردی دەستکاری ناکرێن .

لــــە لایەکی تریشەوە کــــورد دامەزراوەیەکی گرنگی وەک
سەرۆکایەتی کۆماری لــــەم دەوڵەتـەدا بـــە دەستەوەیـە و
خـاوەنی پێگەیەکی بەهێزە لەبەغدا ، هیچ لایەنێک لـە
عێراق ئاسـان ناتــــوانێت هەنگاو بــەسەر ئــەم دامەزراوە
میحوەرییەدا بنێت و دەستکاری جددیی نەخشەی سیاسی
و گۆڕینی هاوکێشە و قەوارەی هەرێمی کوردستان بکات.

كۆمێنتی خۆت جێبێلە

هەواڵی تر

ئازادی ڕادەربڕین

یەکێک لە هۆکارەکانی فراوانبوونی ئازادی ڕادەربڕیـن بریتی بوو لە شۆڕشی تەکنەلۆژیاو زانیاری ل…